۲۰ اکتبر، روز جهانی پوکی استخوان، با شعار ( استخوان های محکم بسازیم و از آنها محافظت کنیم ) فرصتی برای افزایش آگاهی درباره یکی از مهم‌ترین بیماری‌های مرتبط با سلامت استخوان‌ها و تأکید بر نقش پیشگیری، تشخیص به‌موقع و درمان مناسب است.
پوکی استخوان بیماری‌ای است که با کاهش تراکم و استحکام استخوان‌ها، خطر شکستگی را افزایش می‌دهد. این بیماری اغلب بدون علامت مشخص پیشرفت می‌کند و ممکن است نخستین بار پس از شکستگی ناشی از یک زمین خوردن ساده یا ضربه خفیف تشخیص داده شود. آگاهی از عوامل خطر و توجه به سلامت استخوان‌ها می‌تواند در کاهش احتمال شکستگی و حفظ کیفیت زندگی نقش مهمی داشته باشد.
پوکی استخوان چیست؟
استخوان‌ها بافت‌هایی زنده هستند که در طول زندگی به‌طور مداوم بازسازی می‌شوند. هنگامی که تعادل میان ساخت و تخریب بافت استخوانی برهم بخورد، تراکم و استحکام استخوان‌ها ممکن است کاهش یابد. در پوکی استخوان، استخوان‌ها شکننده‌تر می‌شوند و احتمال شکستگی افزایش پیدا می‌کند.
این بیماری بیشتر در سنین بالاتر دیده می‌شود، اما محدود به سالمندان نیست. زنان پس از یائسگی به دلیل کاهش سطح هورمون استروژن بیشتر در معرض کاهش تراکم استخوان قرار می‌گیرند؛ با این حال، مردان نیز ممکن است به پوکی استخوان مبتلا شوند.
عوامل خطر پوکی استخوان کدام‌اند؟
عوامل مختلفی می‌توانند احتمال ابتلا به پوکی استخوان یا شکستگی ناشی از آن را افزایش دهند. مهم‌ترین این عوامل عبارت‌اند از:
• افزایش سن
• جنسیت زن، به‌ویژه پس از یائسگی
• سابقه شکستگی پس از ضربه خفیف یا سابقه شکستگی لگن در والدین
• وزن پایین بدن
• دریافت ناکافی کلسیم، پروتئین و ویتامین D
• کم‌تحرکی و نداشتن فعالیت بدنی منظم
• مصرف دخانیات و مصرف زیاد الکل
• برخی بیماری‌های مزمن و مصرف طولانی‌مدت بعضی داروها، از جمله کورتون‌ها
وجود یک یا چند عامل خطر به معنای ابتلای قطعی به پوکی استخوان نیست؛ اما می‌تواند ضرورت ارزیابی پزشکی را افزایش دهد.
علائم پوکی استخوان چیست؟
پوکی استخوان معمولاً در مراحل اولیه علامت مشخصی ندارد. به همین دلیل، بسیاری از افراد تا زمان بروز شکستگی از ابتلای خود آگاه نمی‌شوند.
برخی نشانه‌ها ممکن است بیانگر شکستگی مهره‌های ستون فقرات یا کاهش استحکام استخوان‌ها باشند، از جمله:
• کاهش قد در طول زمان
• تغییر حالت بدن و خمیدگی پشت
• کمردرد ناگهانی یا مداوم، به‌ویژه در صورت احتمال شکستگی مهره
• شکستگی استخوان پس از زمین خوردن یا ضربه‌ای که معمولاً نباید باعث شکستگی شود
این علائم به‌تنهایی برای تشخیص پوکی استخوان کافی نیستند و باید توسط پزشک بررسی شوند. شکستگی پس از ضربه خفیف، به‌خصوص در سنین بالاتر، نیازمند توجه پزشکی است.
چگونه از پوکی استخوان پیشگیری کنیم؟
اگرچه نمی‌توان همه عوامل خطر پوکی استخوان را تغییر داد، رعایت برخی اصول می‌تواند به حفظ سلامت استخوان‌ها کمک کند.
۱. تغذیه متعادل داشته باشید.
دریافت کافی کلسیم، ویتامین D و پروتئین برای حفظ سلامت استخوان‌ها ضروری است. لبنیات، برخی سبزیجات، حبوبات، مغزها و ماهی‌های دارای استخوان خوراکی می‌توانند بخشی از منابع غذایی مفید باشند. مکمل‌ها باید در صورت نیاز و با نظر پزشک مصرف شوند.
۲. فعالیت بدنی منظم را فراموش نکنید.
پیاده‌روی، تمرین‌های تحمل‌کننده وزن و تمرین‌های تقویت عضلات، متناسب با شرایط جسمی فرد، می‌توانند به حفظ سلامت استخوان‌ها و کاهش خطر زمین خوردن کمک کنند. افراد مبتلا به پوکی استخوان یا دارای سابقه شکستگی باید درباره نوع و شدت فعالیت مناسب با پزشک مشورت کنند.
۳. از دخانیات دوری کنید.
سیگار کشیدن با افزایش خطر پوکی استخوان و شکستگی ارتباط دارد. پرهیز از دخانیات یکی از اقدامات مهم برای محافظت از سلامت عمومی و استخوان‌هاست.
۴. از زمین خوردن پیشگیری کنید.
روشنایی مناسب محیط، حذف موانع از مسیر رفت‌وآمد، استفاده از کفش مناسب و توجه به تعادل و قدرت عضلات، به‌ویژه در سالمندان، می‌تواند خطر سقوط و شکستگی را کاهش دهد.
۵. در صورت داشتن عوامل خطر، ارزیابی پزشکی را جدی بگیرید.
پزشک با توجه به سن، سابقه شکستگی، وضعیت یائسگی، بیماری‌های زمینه‌ای و داروهای مصرفی، درباره نیاز به بررسی بیشتر تصمیم می‌گیرد. سنجش تراکم مواد معدنی استخوان با روش‌هایی مانند DXA یکی از روش‌های مورد استفاده برای ارزیابی و تشخیص پوکی استخوان است.
آیا پوکی استخوان قابل درمان است؟
بله. روش‌های درمانی متعددی برای پوکی استخوان وجود دارد. انتخاب درمان به میزان کاهش تراکم استخوان، سابقه شکستگی، احتمال شکستگی‌های آینده و شرایط فرد بستگی دارد. پزشک ممکن است اصلاح سبک زندگی، تأمین مواد مغذی مورد نیاز و داروهای مناسب را توصیه کند.
تشخیص به‌موقع و پیگیری درمان می‌تواند به کاهش خطر شکستگی‌های بعدی کمک کند. بنابراین، شکستگی ناشی از ضربه خفیف نباید صرفاً پیامد طبیعی افزایش سن تلقی شود.
روز جهانی پوکی استخوان؛ فرصتی برای مراقبت آگاهانه‌تر
روز جهانی پوکی استخوان هر سال در ۲۰ اکتبر برگزار می‌شود و بر اهمیت آگاهی عمومی، پیشگیری از شکستگی‌ها، تشخیص به‌موقع و دسترسی به مراقبت‌های مناسب تأکید دارد.
سلامت استخوان‌ها نتیجه مراقبت مستمر در طول زندگی است. تغذیه مناسب، فعالیت بدنی منظم، پرهیز از دخانیات و توجه به عوامل خطر می‌توانند در حفظ استحکام استخوان‌ها نقش مؤثری داشته باشند.
بیمارستان خیریه تخصصی غیاثی، با تأکید بر اهمیت آگاهی‌بخشی و پیشگیری، یادآور می‌شود که مراقبت از سلامت استخوان‌ها را باید پیش از بروز شکستگی جدی گرفت.
این مطلب با هدف افزایش آگاهی عمومی تهیه شده است و جایگزین معاینه، تشخیص یا توصیه اختصاصی پزشک نیست.
منابع :
سازمان جهانی بهداشت ( WHO )
بنیاد بین المللی پوکی استخوان ( IOF )
https://www.osteoporosis.foundation/patients/about-osteoporosis?utm_source=chatgpt.com
بنیاد بین المللی پوکی استخوان ( IOF )
https://www.osteoporosis.foundation/patients/prevention?utm_source=chatgpt.com
